Wat als onze normale manier van werken niet toereikend is om de complexe binnenstadsmachine aan te pakken? In Studio Binnenstad onderzoekt én doet City Deal Dynamische Binnensteden het op een andere manier. We zoeken het experiment op en brengen de opbrengst van de City Deal in de praktijk. Wat kunnen we op straatniveau voor elkaar krijgen?
We spreken Geert Das, de ateliermeester van Studio Binnenstad, over wat het experiment behelst en wat de City Deal staat te wachten in haar laatste jaar. Geert Das is vanaf het prille begin van de City Deal Dynamische Binnensteden betrokken – toen het zelfs nog geen City Deal was maar een voorverkenning. Hij is projectleider bij BURA bij het team ‘Onderzoek en strategie’ en houdt zich bezig met de programmering van steden. In 2022 heeft hij namens BURA (samen met Stec Groep) gewerkt aan de voorverkenning voor de G6 waar in 2023 de City Deal Dynamische Binnensteden uit is voortgekomen. Nu de eerste drie jaar van de City Deal erop zitten en gaan we een nieuwe fase in: Studio Binnenstad is van start.
Geert Das tijdens de City Deal Dag XL in Den Haag (maart 2026).
Wat zie je nu terugkomen uit de voorverkenning en wat verrast je?
Geert Das: “Al in de voorverkenning kwamen een aantal zaken naar voren die nu nog steeds relevant zijn. Een daarvan is uitwisseling en de krachten gezamenlijk bundelen. We zagen grote uitdagingen, maar nu we inmiddels wat jaren verder zijn zie ik ook dat er flinke stappen gezet zijn. De belangrijkste vraag vanuit de steden was: hoe kunnen we sturen op de transformatie van de binnenstad? We kunnen nu concluderen: als je wilt sturen, moet je ook weten waar je naartoe stuurt. Het begint kortom met een toekomstvisie. Je wilt aan de slag met de binnenstad? Schrijf eerst eens op wat je wil. Als je aan visie werkt word je ook gedwongen om integraal te denken, af te stemmen tussen verschillende domeinen en afdelingen. Elke afdeling heeft zijn eigen jargon, zijn eigen manier van denken en vooringenomen stellingen. Een visie helpt om een gedeelde taal te ontwikkelen.”
Fast forward naar Studio Binnenstad. Deze nieuwe werkvorm is bedoeld om in de lokale praktijk te testen en aan de slag gaan met wat er in de City Deal bedacht is én om daarbij het experiment op te zoeken. Wat valt je op?
“In de eerste labsessies zien we dat het draait om de vraag achter de vraag. Het gaat niet eens zozeer om welke instrumenten er toegepast moeten worden, of om welke vergunning, maar veel meer om ‘hoe werk je echt aan het probleem en wat is onze visie als gemeente?’. Ik zie een soort handelingsverlegenheid. Een voorzichtigheid ingegeven door onzekerheid wat de reacties zullen zijn van ondernemers, vastgoedeigenaren, bewoners. Platgeslagen: wat gebeurt er als we ‘het’ gaan doen?”
Hoe zie je jouw rol als ateliermeester van Studio Binnenstad hierin?
“Ik moet blijven doorvragen zodat we de vraag achter de vraag scherp krijgen. Het belangrijkste in deze fase is misschien wel het erachter komen wat we nu al kunnen doen. Of waar heb je juist een ander bij nodig hebt. Ik zit er nadrukkelijk niet om het probleem op te lossen. Studio Binnenstad brengt de kennis van de City Deal en de ambtenaren samen, maar de deelnemers moeten er zelf mee aan het werk gaan.”
We zien Studio Binnenstad als een experiment. Hoe ziet dat eruit?
“Alleen al het feit dat iedereen met elkaar rond de tafel zit is een experiment. Kunnen we met alle betrokkenen binnen de gemeente tot een gezamenlijk verhaal of een gezamenlijk beeld van een straat komen en dat opengooien naar een vastgoedpartij, ondernemers of bewoners? Dat gesprek aangaan is superspannend.
In Studio Binnenstad is er de vrijheid om open te praten over je afdelingsbelang. Je zit even niet in de standaardhouding. De tussentijdse intervisie tussen de steden is daarbij heel belangrijk, leerzaam en ook gewoon superleuk. Mensen durven zich kwetsbaar op te stellen en daar komt zoveel moois uit voort.
Bij één casus speelt criminele ondermijning en verschraling van het aanbod een grote rol. Er bestaat een ingewikkelde relatie met stakeholders in het gebied. De oefening die we daar in Studio Binnenstad hebben gedaan is: waar ben je bang voor? Oftewel: we hebben eigenlijk alles klaar staan om de regie te nemen, waarom gebeurt het niet? De antwoorden zijn toch vaak: die ondernemer of eigenaar wordt vast boos. Maar stel dat dat zo is, met wie kun je dan wel aan slag?
In een andere stad bleek ook al snel dat de visie vertaald moet worden naar een verhaal waarop gehandeld kan worden. Je kunt van alles inzetten, maar je argumentatie moet goed zijn. In een labsessie zit je opeens met mensen van wonen, van economie, van openbare ruimte. Dat werkt heel verhelderend. Want wat voor de ene afdeling of ambtenaar een vanzelfsprekendheid is, is voor de ander een eyeopener. Door dat te combineren met de resultaten en producten van de City Deal komen we in een versnelling.”
Hoe is de manier van werken in Studio Binnenstad anders dan het reguliere werk van de gemeenteambtenaren die daar zitten? En is het anders dan jouw normale werk bij BURA?
“In mijn normale werk ben ik zelf op zoek naar de oplossing. Nu is mijn rol de deelnemers zelf de oplossing laten vinden. De expertise is ook zo divers aan tafel dat het onmogelijk is om dat zelf allemaal te weten en te snappen. Dus het gaat vooral om het verbinden.
Voor gemeenteambtenaren zal Studio Binnenstad een relatief vrije ruimte zijn om met de problemen aan de slag te gaan die ze tegenkomen in hun werk. Het is in deze sessies makkelijker om de uitgangspunten van het beleid van je afdeling ter discussie te stellen omdat je even niet alleen voor jouw ‘team’ speelt. Je verdedigt bijvoorbeeld niet alleen het belang van wonen maar kijkt naar het grote geheel.”
Wat valt je tot nu toe op aan het spelen met schaal?
“De casus is natuurlijk heel lokaal en dat is ook precies een van de doelen van Studio Binnenstad: de resultaten van de City Deal concreet toepassen op jouw realiteit. Tegelijk komt de problematiek vaak overeen van stad tot stad. In de voorverkenning kwam al naar voren: iedereen heeft problemen met programmering, instrumentarium, hoe krijg je het voor elkaar in je organisatie? De oplossingsrichtingen zijn daarentegen vaak wel weer hetzelfde. Zo werd bijvoorbeeld in zowel Rotterdam als Roosendaal bij straten met een duidelijk kwaliteitsprobleem geconcludeerd dat er iemand nodig is die structureel contact onderhoud met bewoners, eigenaren en ondernemers. De oplossingsrichtingen zijn generiek, de invulling van de problematiek is specifiek. Dat maakt het ook toepasbaar op andere steden die niet meedoen aan Studio Binnenstad of zelf de City Deal.
We zoomen in de werkwijze van Studio Binnenstad in op een straat, maar die is altijd onderdeel van de bredere context van het gebied of zelfs de stad. In een straat in Roosendaal wonen te veel arbeidsmigranten in kleine hokjes, maar dat komt omdat de regio Roosendaal erg afhankelijk is van landbouw. Stel dat er een techcampus komt, dan verandert die hele dynamiek van zo’n straat mee.
We zien tot nu toe in de eerste labsessies dat het moeilijk is om verder te kijken dan het hier en nu. Daarom proberen we telkens in te zoomen en uit te zoomen. In de tweede labsessie gaan we nadenken over een concreet onderwerp of experiment, of samenwerking met andere partijen. De eerste sessie is echt de vraag achter de vraag. Het eindresultaat kan een korte visie of verhaaltje zijn waarop je kunt voortbouwen. Het Rijk zit ook aan tafel dus je kunt meteen op verschillende niveaus sparren over de problematiek.”
Wat loopt er tot nu toe zoals verwacht en wat is moeilijker?
“Hoe moeilijkste is om niet te veel bezig te zijn met een antwoord verzinnen op probleem x, maar echt de ruimte te nemen om verder te denken. Het moet niet meteen te veel neigen naar concrete antwoorden. Daarnaast is het soms nog zoeken wat een experiment nu precies inhoudt. Eigenlijk is de hele manier van werken een experiment dus we zijn constant in ontwikkeling en aan het bijsturen.”
Heb je een beeld voor ogen van wanneer het geslaagd is? Als je na de laatste intervisie terugkijkt, wanneer ben je echt blij?
“Ik zou het heel tof vinden als de steden echt het gevoel hebben dat ze geholpen zijn door het werken in Studio Binnenstad. Bijvoorbeeld omdat ze een concreet antwoord hebben gevonden of een stap zetten die ze normaal niet durven te zetten. Of omdat de vrije ruimte van de werkvorm omarmt is. Daarnaast zou een eerlijke evaluatie van de resultaten van de City Deal ook heel mooi zijn, zodat het eindproduct na de looptijd van de City Deal zoveel mogelijk van waarde is en toepasbaar is.
Het werkt alleen als er ook echt mensen van verschillende afdelingen samenkomen, zodat je niet krijgt “daar gaan wij allemaal niet over”. Ik zie dat er zoveel kennis zit bij de deelnemers zelf. Een ambtenaar gaat een keer praten met winkeliers en die wordt dan de contactpersoon. Daar zit dan geen beleidsstrategie achter, terwijl er zoveel van die mensen afhangt. De problematiek in de binnenstad is zo divers, je moet hier iedereen aan tafel hebben! Studio Binnenstad kan een enorme bijdrage leveren aan die samenwerking. Hopelijk gaan mensen uiteindelijk zelf studiosessies organiseren.”
Over Studio Binnenstad
In de City Deal Dynamische Binnensteden hebben we vanaf juni 2023 samen met de betrokken gemeentes, ministeries, ontwerpers en onderzoeksbureaus kennis ontwikkeld rondom de transformatie van onze binnensteden. Met Studio Binnenstad vertalen we dat nu naar de praktijk, door op straatniveau aan de slag te gaan met de casuïstiek van Utrecht, Amsterdam, Rotterdam, Roosendaal, Dordrecht en Den Haag. De ateliermeester leidt het proces, maar de antwoorden geven de deelnemers zelf.
Studio Binnenstad loopt nog tot het einde van 2026. De overige vier steden van de City Deal Dynamische Binnensteden (Hilversum, Nijmegen, Groningen en Eindhoven) sluiten aan voor intervisiemomenten. Want dat is het doel van Studio Binnenstad: samen leren van elkaar en de volgende stap zetten.
